niedziela, 31 marca 2019

1) Wskazują obiekty bądź osoby, znajdujące się  
'bliżej' - dit/deze  lub 
'dalej'  - dat/die
Wskazujemy te obiekty dosłownie, czasem za pomocą gestykulacji.
Dla het-rzeczowników używamy 'dit' oraz 'dat'. 
Natomiast dla de-rzeczowników oraz wszystkich rzeczowników w liczbie mnogiej - 'deze' i 'die'.

Określa się je czasem zaimkami zależnymi, ponieważ występują w parze z rzeczownikiem 
(dit potlood, deze vrouw)

het potlood - ołówek
'Dit potlood kun je zo pakken. Maar dat potlood ligt te ver weg.'
Ten ołówek możesz tak po prostu chwycić/wziać. Natomiast tamten ołówek leży za daleko.

de vrouw - kobieta
Deze vrouw is mooi, maar die vrouw is mooier.
Ta kobieta jest ładna, ale tamta kobieta jest ładniejsza. 


2) Można posłużyć się również nimi odnosząc się do rzeczy lub osób,  
pomijając rzeczownik. Występują one wówczas samodzielnie, na początku zdania, np:

Dit potlood kun je zo pakken, czyli
Dit kun je zo pakken - Ten/tego ówek możesz tak po prostu wziąć

Deze vrouw is mooi, maar die vrouw is mooier 
Deze  is mooi, maar die is mooier - Ta kobieta jest ładna, ale tamta jest ładniejsza.

Albo:
Dit eten is heel leker - To jedzenie jest bardzo dobre
Dit is heel lekker - To jest bardzo dobre, <takie co stoi bliżej nas

Deze planten zijn mooi - Te rośliny są ładne
Deze zijn mooi - Te są ładne <takie co znajdują się bliżej nas, dosłownie> 
 
Dat boek is heel interresant - Tamta książka jest bardzo interesująca, czyli...
Dat  is heel interessant- Tamta jest interesująca
 
Die mensen waren heel aardig - Tamtych ludzi uważałam za bardzo miłych
Die  vond ik heel aardig - Tamtych ludzi uważałam za bardzo miłych


3) Dit/dezemoże odnosić się do ostatnio wspominanego 
w wypowiedzi "obiektu" i mogą brzmieć trochę jak zaimki osobowe (hij, zij, haar, hem itp.)
  
'Ze kocht een huis en een prieeltje. Ze wilde dit  (prieeltje) voor romantische onderonsjes gebruiken'.
Kupiła dom i altankę. Chciała z niej korzystać w czasie romantycznych spotkań sam na sam. 

'Ze kocht een huis en een tuin buiten de stad, deze (tuin) wilde zij al na een paar maanden verkopen'.
Kupiła dom i ogród za miastem, ten chciała <go> już po paru miesiącach sprzedać.

 
Coby jeszcze bardziej zagmatwać... :-)
Czasem podaje się i takie zależności ...., że to właśnie 'die' oraz 'dat' mogą brzmieć jak zaimek osobowy i odnosić się  do obiektu/osoby, wspominanej wcześniej w wypowiedzi, ALE niekoniecznie w zdaniu wcześniej, np.

- Zij/Kasia is heel mooi. ...........  
- ......die is heel mooi - ona jest bardzo ładna

- Zij zijn heel aardig .................
- ...........die zijn heel aardig - oni są bardzo mili 

Albo:
de kranten - gazety
- Waar liggen de/die kranten? Op tafel? - Gdzie leżą <te> gazety? Na stole?
- Ja, die liggen op tafel - Tak, <one> leżą na stole.

het huis - dom 
- ....dat huis ........ - tamten dom
- .......... dat staat op instorten - <on/tamten> jest do zburzenia/w ruinie

 de musical
- ...die musical - <tamten> musical 

- ....die vind ik fantastisch - <on/tamten jest fantastyczny


Natomiast dit/deze - moą odnosić się też czasem do tego, co "zaraz nastąpi"..., hmm, czyli:
Ik zal je dit zeggen:... - 'Powiem Ci to: ...' no i zaczynamy "o tym" mówić
Ik geef je enkel deze nummers:... - 'Podam Tobie tylko te numery: ....' no i podajemy "te" n-ry

4) 'Dat' może odnosić się do całej wypowiedzi/myśli, wyrażonej chwilę wcześniej. 
'Ik heb de auto de helling op moeten duwen. Nou, dat viel niet mee.'
Musiałem pchać auto pod górkę. No, to nie było łatwe.

Inny przykład, dialog:
- Anna, ik heb even jouw boek gebruikt. Vind je dat niet erg?
- Nee, Ik vind dat niet erg. 
- Anna, korzystałam z Twojej książki, masz coś przeciwko <temu>?
- Nie, nie mam nic przeciwko <temu>
ALBO
- Vind je het erg als ik dit huiswerk via e-mail inlever?
- Nee, ik vind dat niet erg.
- Nie masz nic przeciwko <temu>, jeśli dostarczę prace domową elektronicznie?
- Nie, nie mam nic przeciwko <temu>.


5) 'Die' pełni często funkcję rodzajnika 'de', a 'dat' - rodzajnika 'het'.
I nie ważne, którym się posłużymy, znaczenie jest takie samo.
Przykład:
de uitzending - program w tv
Heb je de extra uitzending van Nederland 3 gezien?
Heb je die extra uitzending van Nederland 3 gezien? 
Czy widziałeś <tą> dodatkową emisję na Nederland 3? 


6) Dit/dat w połączeniu z "zijn" - być, pełnią czasem <zastępczo
funkcję 'het is', 'het zijn'  ('to jest', 'to są'), zwróć uwagę, iż tutaj rzeczowniki znajdują się na końcu zdań:

Dit is een mooie trui - To jest ładny sweter
Dit zijn mooie planten - To są ładne rośliny

Natomiast 'dat' brzmi lepiej w odniesieniu do obiektów/osób
które są bardziej oddalone od nas (w czasie, też i w przenośni), np.:
Dat waren leuke mensen -  To byli fajni ludzie

7) Dit/deze mogą kłaść również większy nacisk niż dat/die na to, o czym mówimy
Dit/deze brzmią czasem bardziej formalnie...  
Przykłady:
'Het sneeuwde de hele week. Dit/dat was niet voorspeld.'
Padał śnieg cały tydzień. Tego nie zapowiadano...

'Dat betekent dat je dit kunt doen.'
To/tamto oznacza, że możesz to zrobić.


Dłuugo siedziałam nad tym wpisem, ale udało się to wszystko posklejać.
Proszę o komentarze i  ewentualne UWAGI.

niedziela, 17 marca 2019

Nie ma żelaznej reguły, wskazującej jednoznacznie - jak ich używać. Istnieją natomiast pewne wskazówki, 
które postaram się w dzisiejszym wpisie usystematyzować.

Osoby mówiące w języku niderlandzkim używają czasów przeszłych intuicyjnie, oczywiście nie zastanawiając w ogóle nad tym. Mało tego, bardzo często "mieszają" imperfectum z perfectum i na odwrót. Czasem wydaje się nam się, że usłyszane zdanie powinno być w perfectum, tymczasem nasz rozmówca używa imperfectum.... Nieco frustrujące :-)

Myślę, że mimo wszystko jest to bardzo dobra wiadomość dla wszystkich uczących się, ponieważ jakkolwiek byśmy nie namieszali  z tymi czasami, nie będzie to, moim zdaniem, aż tak bardzo rażący błąd. 

Najpierw przykłady:
Na czerwono cz.przeszły złożony, na niebiesko prosty, na pomarańczowo zaprzeszły:
1)
'Ik heb gisterenmiddag een bijzonder televisieprogramma gezien. Het ging over een vrouw, die altijd vreemde dingen meemakte <doświadczała> in haar leven. Zo kreeg zij een baan als manager van een natuurwinkel terwijl <przy czym> zij nog nooit op dat niveau had gewerkt. En daarna won zij een hoofdprijs van 20 miljoen euro in de Staatsloterij met een lot dat zij op straat had gevonden(...) enz. (itd.) Ik was eigenlijk van plan om vroeg naar bed te gaan, maar ik kon me niet losmaken <oderwać się> van de tv. Ik vond het zo interessant! Uiteindelijk ben ik pas om 23.45uur naar bed gegaan.'

2)
a) 'Ik heb vorige week een jurk gekocht. Zij is heel mooi!
    'Kupiłam w zeszłym tygodniu sukienkę. Jest bardzo ładna!'
b) 'Ik ben in Rotterdam geweest om te winkelen. Ik kocht een jurk, ik was in V&D itd.'
    'Byłam w Rotterdamie na zakupach. Kupiłam sukienkę, byłam w V&D itd.'

3)
a) 'Vorige maand ben ik in China geweest'
    'W zeszłym miesiącu byłem w Chinach'
b) 'Toen ik klein was, ging ik vaak naar China' 
    'Kiedy byłem mały, jeździłem często do Chin'

c) 'Gisteravond heb ik op de Playstation gespeeld'
    'Wczoraj wieczorem grałem w Playstation'
d) 'Als kind speelde ik graag op de Playstation'
    'Jako dziecko lubiłem grać w Playstation'.

4)
a) 'Gisteren moest ik mijn huiswerk maken, maar ik heb dat niet gedaan en ik ben lekker in 
    de stad geweest.'
    'Musiałem zrobić pracę domową, ale nie zrobiłem i byłem na mieście.'
b) 'Gisteren heb ik mijn huiswerk moeten maken, en het heeft de hele middag geduurd    
    voordat ik het af had.'
    'Musiałem zrobić zadanie domowe, trwało to całe popołudnie, zanim skończyłem'. 

5)
'Als ik dat kon, deed ik het ook' 
'Jeśli mogłabym to zrobić, zrobiłabym to'.

6)
'Ik vond het zo boiend'- To było takie fascynujące

'Ik kon er niets aan doen' - Nie mogłem nic na to poradzić 

'Ik kon vroeger nog niet zo goed Pools begrijpen'
Kiedyś/wcześniej nie mogłem zrozumieć dobrze języka polskiego

'Hij wilde niet zeggen wat hij hun gaf' - Nie chciał powiedzieć, co im dał

'Ik hoefde gisteren niet naar school' - Nie musiałam iść wczoraj do szkoły

'Wij mochten tot elf uur opblijven' - Mogliśmy zostać do godziny 23:00  

'Hij moest mij bellen maar hij is het vergeten' - Musiał do mnie zadzwonić,
ale zapomniał o tym.

7)
a) 'Ik ben meteen verhuisd toen ik de Staatsloterij gewonnen had
    'Od razu się wyprowadziłem, kiedy wygrałem loterię.'

b) 'Ik kwam bij ROY-school nadat ik bij een andere rijschool 5 keer gezakt was'.
    'Przyszedłem do szkoły ROY, po tym jak 5 razy oblałem w innej szkole nauki jazdy.' 

c) 'Ik had die dozen in de garage gezet voordat zij binnenkwam'.
    'Postawiłam te pudła w garażu, zanim ona przyszła.'

8)
'Als ik wat later was vertrokken, had ik in de file gestaan'.

'Jeśli wyjechałabym nieco wcześniej, stałabym w korku.'


Czas przeszły złożony - perfectum
  • funkcja wprowadzająca - introdukcja, kiedy zaczynamy opowiadać o zdarzeniu, często też określanym "zdarzeniem głównym" (1) - pierwsze zdanie
  • funkcja informacyjna (ostatnie zdanie w I fragmencie) (1) oraz (3a, 3c)
  • czasem też stwierdzanie faktu, który nastąpił i był jednorazowy, nie powtarzał się w przeszłości jako np. zwyczaj. Mało tego, fakt ten jest nadal "odczuwalny" (2a)
  • często określany również jako 'czas dokonany', informujący, że jakieś zdarzenie zostało rozpoczęte i zakończone w przeszłości (voltooid) m.in. (4b); i uwaga - cz.zaprzeszły też jest 'cz. dokonanym'


Czas przeszły prosty - imperfectum
  • również informuje o przeszłości, jednak używany wtedy, kiedy chcemy opowiedzieć o detalach dotyczących "zdarzenia głównego" (1) lub kiedy podsumowujemy jakieś czynności  (2b drugie zdanie)
  • opowiadanie o zwyczajach z przeszłości (3b, 3d)
  • często występują słówka 'toen' - kiedy, 'als kind' - jako dziecko
  • opowiadanie o zdarzeniach, które nie mają juz żadnego związku z teraźniejszością (np. o panowaniu jakiegoś króla), ale też opowiadanie bajek 
  • często określany jako 'czas niedokonany' i niejednokrotnie łatwo zauważyć, iż jakaś czynność/zdarzenie zostało rozpoczęte w przeszłości, jednak z kontekstu nie wynika/albo nie wiemy, czy zostało ono zakończone (onvoltooid) (4a!)
  • często używany też celem stwierdzenia czegoś nierealnego/hipotetycznego (5)
  • niektóre czasowniki upodobały sobie 'imperfectum', występują częściej właśnie w tym czasie: vinden, kunnen, willen, hoeven, mogen, moeten (6)

Czas zaprzeszły
  • odnosi się do innego zdarzenia/akcji, która miała miejsce jeszcze przed zdarzeniem, o którym akurat mówimy (7)
  • również często występuje po słowie 'toen' (7a) i 'nadat(7b)  przed 'voordat (7c)
  • w zdaniach 'hipotetycznych' też można się nim posłużyć (8)

poniedziałek, 11 września 2017


Nauka holenderskiego on-line. Zamawiasz jeden z pakietów i uzyskujesz dostęp do ćwiczeń. Każdy z pakietów  jest obszerny i liczy 6-10 stron A4, zawiera szereg ciekawych zadań pisemnych. Pracujesz na prostych zdaniach: tłumaczysz, uzupełniasz i zadajesz pytania. Możesz też na bieżąco kontaktować się z nauczycielem. Holenderski od podstaw tylko z nami!


Nauka holenderskiego na naszym blogu nabiera kolorów oraz dźwięków! Poniżej kilka nagrań związanych z czasownikami modalnymi. Słuchaj i powtarzaj na głos. Czasowniki w holenderskim to szeroki temat. A czasownik modalny? Co to w ogóle jest? Czy muszę wiedzieć z czym to się je? Nie! Warto jednak je nazwać, ponieważ często jest o nich mowa w podręcznikach. Dziecko, kiedy zaczyna się uczyć języka - na początku tylko słucha i wchłania. Rób tak jak ono. Osłuchuj się z językiem!

piątek, 30 czerwca 2017

Słówko 'er' w języku niderlandzkim posiada kilka funkcji, a jedną z nich jest  'zapowiadanie' właściwego podmiotu. O co chodzi? Podane przykłady wyjaśniają tę kwestie. 'Er' na początku zdania to bardzo prosta i przyjemna konstrukcja, którą warto znać i rozumieć.