sobota, 6 października 2012

Wymowa, pisownia, ortografia

Wymowa, pisownia, holenderska ortografia


Najlepiej jest zacząć od samego początku, od alfabetu. Odsyłam na poniższą stronę i radzę dobrze zacząć od działu WYMOWA. 

http://www.dutchgrammar.com/pl/?n=SpellingAndPronunciation.02a

Znajomość brzmienia każdej literki alfabetu z osobna, przydaje się! Podczas rozmów telefonicznych Holendrzy często proszą o przeliterowanie imienia oraz nazwiska. 

I np. Hermenegilda Kowalska - 'h' van Hendrik, 'e' van Eduard, 'r' van Rudolf...itd.  :-)

Następnie trzeba zwrócić uwagę na holenderskie kombinacje samogłosek (ei, au, oe itd,), 
na literkę 'ij' oraz 'g'...
Sporo tego... ale bez tego nie ruszysz! 

Planuję zamieszczać na blogu pliki audio... Jednak póki co, musicie mi wybaczyć i korzystać z innych pomocnych stronek :-)

Jeżeli napotkasz jakieś wątpliwości podczas studiowania powyższego linku napisz w komenatrzu, chętnie pomogę.


Jeżeli już przejdziesz przez to, możesz pozostać na dutchgrammar.com, ale możesz też wrócić do mnie i zacząć czytać mój poniższy wpis o samogłoskach i sylabach.  W kwestiach wymowy pomocna będzie stronka http://www.acapela-group.com/demos.php   wpisujesz słówko i odsłuchujesz.



Wydawać się to może dość skomplikowane, jakieś samogłoski - długie, krótkie, zastanowisz się pewnie - po co mi to! Przekonasz się, że jest to konieczne. Warto mieć solidne podstawy.


Sylaba???    Samogłoska dzieli wyraz na sylaby
wyraz = sy-la-by

W języku niderlandzkim 1 sylaba posiada zwykle samogłoskę pojedynczą, podwójną bądź kombinację samogłosek ORAZ 1 lub więcej spółgłosek

het  al-fa-bet
de  hees-heid - chrypka


Samogłoski w języku niderlandzkim dzielimy na:

Podwójne-długie 
aa de baas szef   
uu het vuu ogień                     
oo de Pool-se  Polka
ee  de zee-ziek    


REGUŁA!!!
sylaba nigdy nie kończy się podwójną samogłoską
np. w wyrazie 'Poolse', dlatego literka 'l' musiała dołączyć
do pierwszej sylaby. Zdarzają się wyjątki od tej reguły, 
np. podwójne 'e' w wyrazie 'zee-ziek' (choroba morska)  

(pierwsze dwa wyrazy są jednosylabowe, więc już się nie dzielą :-P)


Pojedyńcze otwarte-długie
znajdują się zawsze na końcu sylaby


ma-ken  robić/tworzyć
e be-ter  lepiej
i de  fi-na-le finał
o ko-men  przyjść/przybyć
u bu-ren  sąsiedzi
y de baby dziecko



REGUŁA!!!
Generalnie, długie samogłoski  powinny pozostać długimi, bez względu na zmiany zachodzące w wyrazie, i tak:

Kiedy odmieniasz czasownik                a--->aa
np. wyraz 'maken' (tworzyć, robić)
ma-ken, 'a' to samogłoska otwarta długa, czyli wymawiamy "rozciągając" ją - 'maaaken' i odmieniając przez osoby l.pojedynczej pamiętamy, że taka samogłoska musi pozostać dłuuuuuuga, więc zapisujemy ją podwójnie (j.n)

                 ik maa
                 jij maakt                               
                 hij/zij maakt 

Kiedy zamieniasz rzeczownik z l.pojedyńczej na l.mnogą              uu--->u
np. wyraz 'de buur' (sąsiad lub sąsiadka), 'uu' to podwójna długa samogłoska

              liczba mnoga - buren (sąsiedzi), 

W pierwszej sylabie musimy zatem zachować długość samogłoski, ale w tym przypadku zapisujemy jako otwartą pojedynczą długą i wymawiamy oczywiście 'buuuuren', ale proszę, wpisz to lepiej jeszcze w program do odsłuchu, musisz to usłyszeć.
                                                               

Pojedyńcze zamknięte-krótkie 

de wek-ker - budzik
gis-te-ren - wczoraj
don-ker - ciemno
gul-den - gulden
mys-tiek - tajemniczy,mistyczny

Pamiętajmy "zacharczeć" w wyrazie 'gisteren i 'gulden' wymawiając literkę 'g'!

Powyższe pomarańczowe samogłoski wymawiamy zatem "krótko" , bez zaciągania :-)
Zawsze tlumaczę sobie to w ten sposób - aha! w tym wyrazie wymawiam  samogłoskę z pierwszej sylaby krótko, ponieważ jest "zablokowana" z prawej strony dwiema spółgloskami... :-)

REGUŁA!!!
Samogłoska w pierwszej sylabie jest krótka (jest zablokowana z prawej strony 2 spółgoskami). 

np. don-ker

Jedna spółgłoska pozostaje w pierwszej sylabie 
a druga spółgłoska --> "idzie"do drugiej sylaby.


Wyjątek - zasada dwuznaku "ch" 
np. wyraz 'lachen' (śmiać się)

Podzielmy 'lachen' na sylaby:
la-chen
Uwaga - literka "a" pozostaje  krótką, mimo że znajduje się na końcu pierwszej sylaby!
I w odmianie przez osoby - MUSI pozostać krótką. Spółgłoski 'ch' nie możemy rozdzielić zgodnie z powyższą regułą.


ik lach  (śmieję się)
jij lacht  (śmiejesz się)
itd...

Tak na marginesie, oto stronka, która odmienia czasowniki  http://www.mijnwoordenboek.nl/ww.php


Kolejny wyjątek od powyższej reguły:
Przedrostki: be-, er-, ge-, her-, ont-, oraz ver-
zawsze tworzą oddzielną sylabę!

np: tak dzielimy 
ge-brui-ken (używać) 
w tym przypadku, znowu, literka 'e' pozostaje krótką!
Złym zapisem jest - geb-rui-ken (źle!)


Kombinacje samogłosek 

w podziale na sylaby traktowane jako jedna

ie                                                         genieten                  cieszyć się       ge-nie-ten 
eu                                                        de deur                   drzwi                 *
ui buiten  na zewnątrz bui-ten
oi hoi cześć *
ou de vrou kobieta/żona *
oe de broe brat *
ei de trei pociąg *





ij  de tijd   czas *
ai de mais kukurydza *
au rauw   surowy *
ooi mooi  piękny *
aai aaien  głaskać aai-en
oei groeien  rosnąć groei-en
eeu leeuwen  lwy leeu-wen
ieu nieuw nowy *

Kombinacji samogłosek trzeba się nauczyć na pamięć.



ZADANKO!
Podziel na sylaby następujące wyrazy, możesz to zrobić w komentarzu.


rechter (sędzia)
besturen (prowadzić,kierować) + odmień go przez OSOBY!
afscheiden (rozwodzić się, wydzielać się) 
muren (ściany) + zapisz go też w liczbie pojedyńczej!



Podaję odpowiedzi wraz z wyjaśnieniem.

Zwróć uwagę, iz każda sylaba posiada przynajmniej 1 samogłoskę!!!


re-chter  
pierwsze 'e' - samogłoska krótka zamknięta (!), bo za nią znajduje się
                    dwuznak 'ch' - dwie blokujące spółgłoski
drugie 'e' - również bo poprzedza ostatnią spółgoskę w tym wyrazie
                 a takie samogłoski są zawsze krótkie (ważna reguła, )

be-stu-ren 
pierwsze 'e' - samogłoska krótka-zamknięta (!) - bo za nią stoja dwie spółgłoski;
                     mało tego - 'be' to przedrostek, który stanowi zawsze 1 osobną sylabę, nie możemy
                     dokleić do niego literki 's'
'u' - samogłoska pojedyncza otwarta długa, bo stoi na końcu sylaby i 
      nie blokują jej więcej jak jedna spółgłoska z prawej strony
     (odmiana: ik bestuur, jij bestuurt, hij/zij bestuurt, wij besturen, jullie besturen, zij besturen)
ostatnie 'e' - samogłoska krótka zamknięta, bo poprzedza ostatnia spółgoskę w tym wyrazie

af-schei-den
'a' - krótka zamknięta, bo stoi przed spółgłoskami
'ei' - to dwuznak, którego nie rozdzielamy, poczytaj o nich na dutchgrammar, linki podałam wyżej.
'e' - samogłoska krótka zamknięta, bo poprzedza ostatnia spółgoskę w tym wyrazie

mu-ren
een wit muur
'u' - samogłoska pojedyncza otwarta długa, bo stoi na końcu sylaby
       i nie blokują jej więcej jak jedna spółgłoska z prawej strony
'e' - samogłoska krótka zamknięta, bo poprzedza ostatnia spółgoskę w tym wyrazie.



3 komentarze:

  1. Wymowa - masakra. Gdy nie jestem pewna czy dobrze wypowiem słowo, to używam angielskiego. Wkurzają mnie te długie i krótkie samogłoski :/

    OdpowiedzUsuń
  2. Spokojnie:) Z czasem się wyklaruje...

    OdpowiedzUsuń
  3. mam pytanie nie odróżniam kiedy wyraz ma samogłoskę krótką, a kiedy długą, co zrobić? jak to odróżniać?

    OdpowiedzUsuń